Hoe geijkte denkpaden erin sluipen

Een gewenning voor je brein

Misschien rijd je wel eens op de automatische piloot en denk je ‘Ben ik al hiér?’ Onbewust ben je al drie afslagen verder. Ditzelfde fenomeen vind je terug als je op social media scrollt. De eerste keer dat je een president een onaangename opmerking ziet maken verwonder je je er nog over. Na een aantal keer bemerk je niet eens een verbolgen reactie bij jezelf. Het is ‘normaal’ geworden.

Zo werkt het ook met de inrichting van je huis. De gewoontes in het overleg op werk. Maar ook als je chronische pijn in je lichaam als vanzelfsprekend gaat ervaren. Wat hebben deze ‘geijkte denkpaden’ met elkaar gemeen?

Auteur en onderzoeker Helen Thomson noemt het ‘gewenning’. Je brein vind een manier om onze dagelijkse ervaringen te normaliseren, oftewel een neurale routes zo kort mogelijk te maken. Irrelevante stimuli filteren we uit. Herkennen we bepaalde stimuli niet meer als direct levensbedreigend, dan zijn we mooi in staat onze focus te verleggen.

Gewenning helpt ons om te gaan met pijn, of bijvoorbeeld rouw en helpt het leven draaglijker te maken. De positieve kant: het is óók onze brandstof om te blijven ontwikkelen en vernieuwen. Als iets gaandeweg normaal of voorspelbaar wordt, zijn we gemotiveerd weer nieuwe dingen te ontdekken.

Gewenning kent ook nadelen:

• We negeren chronische pijn en stellen een doktersbezoek uit;
• Toxisch gedrag praten we goed, terwijl het in eerste instantie niet acceptabel was;
• We nemen de dingen zoals ze zijn voor lief en missen onze eigen valkuilen;
• We willen niet eens meer veranderen. Het is goed en veilig zoals het is.

De uitdaging: als je doet wat je deed, krijg je wat je had. Dus hoe kun je dan die neurale ‘shortcuts’ ombouwen tot nieuwe snelwegen in je brein?

Hoe kunnen we dan ont-wennen?

• Mindfulness, en daardoor bewuster in het hier-en-nu te zijn;
• Een pauze nemen op een onlogisch moment, juist als je ergens middenin zit;
• Vernieuwing door meubels te verschuiven (ja, ook in je vergaderopstelling), of door andere routes te lopen.

Jazeker, dat voelt onlogisch, raar en contra-intuïtief. En dat is precies de bedoeling!

Wil je tot vernieuwing of gedragsverandering komen in teams, dan heb je die neurale denkpaden ook om te schakelen. Bij jezelf, en bij anderen. Wat je als ‘gewoon’ ervaart, wat je niet meer bewust observeert: daar zit vaak de eerste aanzet tot een positieve verandering en innovatie.